Cáo phó người sống – Đọc Truyện
Chương 3: Người không tin vào định mệnh
Bốn giờ năm mươi chiều, Hạ Lam gọi cho trung uý Đắc từ phòng trực của ban quản lý, tờ phiếu bảo trì giả nằm trên mặt bàn giữa cô và anh Thản.
Cô đọc cho anh nghe đúng những chữ in trên đó, kể cả dòng thời gian: ngày hai mươi tháng Mười. Anh hỏi hai câu, ghi, rồi nói cô cứ để nguyên tờ phiếu trong túi nylon và đừng chạm thêm.
Mười bảy giờ lẻ năm, một số khác gọi đến.
"Chị Vũ Hạ Lam? Tôi là Phan Duy Khang, điều tra viên. Tin báo của chị được chuyển sang tôi chiều nay. Tờ phiếu kia nữa."
Cô chờ câu thường gặp: mời chị đến đơn vị.
"Năm giờ rưỡi chị có nhà không?" anh hỏi. "Tôi muốn xem cái hộp thư và cái cửa nhà chị."
Năm giờ hai mươi lăm, anh đứng ở sảnh Lữ Đình, một mình, áo sơ mi xám bỏ trong thùng, tay không mang cặp. Chừng ba mươi lăm, cao, dáng người của người đi bộ nhiều. Anh đưa thẻ cho cô xem đủ lâu để cô đọc, rồi cất.
"Chị chỉ chỗ đi."
Cô chỉ ô B-07. Anh không ra ngay. Anh đi về phía cửa kính, đứng đúng dưới camera, rồi quay người nhìn lại dãy hộp thư như camera đang nhìn.
"Thấy được lưng," anh nói.
"Anh Thản bên ban quản lý cũng nói vậy."
Anh đi tới dãy hộp, nhìn khe nhận thư, lấy một tờ quảng cáo cửa lưới chống muỗi còn nằm trong giỏ giấy loại, gập lại làm hai, thử bề dày bằng ngón trỏ và ngón giữa, rồi luồn nó qua khe ô trống bên cạnh và đẩy xuống. Cái khe kêu một tiếng khẽ.
"Dễ," anh nói. "Không cần đứng lâu."
Anh gọi anh Thản ra, hỏi ba câu: chiều hôm qua trời có mưa không, cửa kính sảnh có khoá giờ nào không, và tổ vệ sinh dọn giỏ giấy loại lúc mấy giờ. Mưa lúc gần sáu giờ, tạnh trước bảy giờ. Cửa kính không khoá, có bảo vệ ngồi ngoài cổng. Giỏ giấy loại dọn sáu giờ sáng.
Rồi anh nói ra một thứ cô chưa nghĩ tới.
"Mưa tạnh trước bảy giờ. Giỏ giấy loại dọn sáu giờ sáng, nghĩa là mấy tờ quảng cáo trong hộp thư chị là của chiều hôm qua, người ta đi phát tầm năm, sáu giờ." Anh gõ nhẹ lên nắp ô B-07. "Người kia đến lúc gần tám giờ, sau khi quảng cáo đã nằm trong hộp, và đẩy phong bì xuống dưới chúng. Chị thấy chỗ đó chưa?"
Hạ Lam thấy. Và cô thấy luôn cả chỗ cô đã bỏ qua từ sáng.
"Người ấy muốn tôi nhặt nó cùng với thư thường," cô nói.
"Muốn chị mở nó ở nhà, một mình, buổi sáng, như mở một cái gì bình thường." Khang nhìn dãy hộp thư một lượt nữa. "Không phải để làm chị giật mình ở sảnh."
Rồi cô đưa anh tờ phiếu bảo trì trong túi nylon.
Khang xem nó lâu hơn xem cái hộp thư. Anh không đọc nội dung — nội dung chỉ có một dòng — anh nhìn cái logo ở góc trên.
"Chị có bảng tin ở đâu?"
Cô chỉ sang bức tường cạnh thang máy, nơi ban quản lý dán thông báo bơm nước, thông báo phí, lịch phun muỗi. Khang đứng trước bảng tin, lấy điện thoại ra, chụp một tờ thông báo, rồi quay lại chỗ cô và đặt hai thứ cạnh nhau: màn hình điện thoại và tờ phiếu trong túi nylon.
Cùng một logo, cùng độ nhoè ở mép chữ.
"Cái này chụp từ bảng tin rồi in lại," anh nói. "Không ai lấy được logo này từ ngoài toà nhà. Nghĩa là người làm tờ phiếu đã đứng đúng chỗ tôi vừa đứng, trước hôm nay."
Suốt năm phút ấy anh không ghi gì. Hạ Lam để ý điều đó.
"Anh không ghi," cô nói, khi anh Thản đã vào.
"Tôi ghi sau. Ghi trước thì mắt chỉ còn nhìn những thứ mình đang ghi." Anh nhìn quanh sảnh một lượt cuối. "Hôm qua buổi tối chị có ra khỏi nhà không?"
"Không."
"Có ai biết chắc chị ở nhà buổi tối hôm qua?"
Hạ Lam hiểu câu hỏi ấy ngay, và hiểu nó không phải sự thô lỗ. Anh đang làm việc phải làm với mọi tin báo: loại người đi báo.
"Không," cô nói. "Tôi ở một mình, không gọi ai, không gọi đồ ăn. Lúc tám giờ tối tôi có bật một bộ phim nhưng tôi không chứng minh được là tôi ngồi xem nó."
"Chị trả lời nhanh."
"Vì tôi đã tự hỏi mình câu đó lúc trưa."
Anh nhìn cô một thoáng, rồi chỉ sang bên đường, nơi có một quán nước kê bàn ngoài hiên.
Quán bán nước mía và cà phê đá, có bốn cái bàn nhựa, một cây bàng và tiếng xe máy. Họ ngồi ở bàn trong cùng. Khang gọi trà đá. Hạ Lam gọi cà phê đen, ly thứ ba trong ngày, và biết tối nay mình sẽ không ngủ được vì nhiều lý do, cà phê chỉ là lý do rẻ nhất.
Anh lấy sổ ra bây giờ, và bắt đầu hỏi lại ba câu trung uý Đắc đã hỏi, theo thứ tự khác.
Cô trả lời như buổi chiều. Không tranh chấp. Không nợ. Không ai đang theo đuổi.
"Trong công việc, ai mất gì vì chị?"
"Tôi gửi anh danh sách ba năm, tối nay. Mười một vụ, bảy đơn vị. Có bốn người mất việc, hai người bị chuyển công tác, một vụ ra toà dân sự. Tôi sẽ ghi cả chỗ nào tôi kết luận sai và sau đó phải sửa."
Anh dừng bút. "Chị có vụ nào kết luận sai?"
"Một vụ năm ngoái. Tôi khoanh hai người, một người trong đó không liên quan." Cô nói bình thường. "Tôi ghi vào danh sách luôn, vì nếu anh tìm được nó mà không thấy tôi ghi, anh sẽ phải nghĩ xem tôi còn không ghi cái gì nữa."
Khang viết chữ gì đó, rồi lật sang trang mới và đổi giọng, chậm hơn một chút.
"Năm 2019 chị làm gì?"
Cô đã chờ câu này từ sáng.
"Tôi là chuyên viên phân tích dữ liệu trong một dự án đánh giá rủi ro. Tôi làm phần dữ liệu phản ánh, không làm phần kết luận. Ngày bốn tháng Mười một năm đó tôi lập một báo cáo ngoại lệ: chỗ dữ liệu tôi được giao không khớp với trạng thái xử lý đã ghi. Tôi đặt tên nó là NG-17 gạch NGOẠI LỆ gạch 04-11, theo quy ước của riêng tôi. Tôi gửi cho cấp quản lý trực tiếp."
"Rồi?"
"Hôm sau tôi được trả lời rằng bộ phận có trách nhiệm sẽ kiểm tra."
"Rồi?"
Cô để câu trả lời đi ra khỏi miệng mình đúng như nó là.
"Tôi không theo tiếp."
Khang không nói gì. Tiếng xe máy ngoài đường lấp vào khoảng trống. Cô không thêm câu nào để làm nhẹ cái vừa nói, vì trong nghề cô làm, người ta thêm câu nhẹ vào đúng những chỗ cần nghe nặng.
"Chị còn giữ báo cáo ấy không?" anh hỏi.
"Không. Khi rời chỗ làm, tôi không mang theo gì. Đó là việc đúng."
"Vậy hiện tại," Khang nói, "trong tin báo này, người duy nhất biết dòng chữ kia nghĩa là gì là chị."
"Đúng."
"Chị thấy chỗ vướng của tôi chưa?"
"Thấy. Một tờ giấy chỉ có tôi giải mã được thì trên hồ sơ nó yếu. Và nó buộc anh phải hỏi tôi trước đã." Cô đẩy ly cà phê sang bên, lấy trong túi hai tờ giấy gấp làm bốn, mở ra, đặt xuống bàn, xoay cho anh đọc. "Nên tôi không xin anh tin tôi. Tôi xin anh đi kiểm một thứ khác."
Hai cột. Anh đọc hết, không hỏi gì, rồi dừng ở dòng gạch chân cuối trang.
Không cần một kẻ rình rập. Chỉ cần một chỗ lưu và một người có quyền đọc.
"Người gửi dùng địa chỉ tôi chưa cập nhật ở bất cứ hồ sơ công khai nào," cô nói. "Và dùng chức danh của tôi theo kiểu một hệ thống biểu mẫu cũ ghi, không phải kiểu tôi tự giới thiệu suốt sáu năm nay. Hai thứ đó không đi cùng nhau trên internet. Chúng đi cùng nhau trong một tập hồ sơ. Vậy câu hỏi đáng tiền của hôm nay không phải tờ cáo phó có ý nghĩa gì, mà hồ sơ của tôi đang nằm ở đâu và ai được đọc."
Khang gấp hai tờ giấy lại, cẩn thận, và giữ chúng trong tay.
"Tôi hỏi thật," anh nói. "Chị tự tin đến mức này với mọi vụ, hay vì vụ này là của chị?"
"Tôi không tự tin. Tôi chỉ đang đưa anh thứ duy nhất tôi có thể đưa." Cô nhìn anh. "Giả thuyết. Giả thuyết tốt không phải câu trả lời, nó chỉ nói cho mình biết phải đi kiểm cái gì trước."
"Giả thuyết tốt," anh nói, "cũng làm người ta nhìn thấy đúng cái nó muốn thấy."
"Có. Thường xuyên."
"Tôi từng làm một vụ mà cả nhóm tin một lời thú tội." Anh nói điều đó bằng giọng của người đọc lại một dòng trong hồ sơ cũ. "Mọi thứ khớp. Chúng tôi đi theo nó sáu tháng. Lời thú tội ấy là thật, nhưng người nhận tội không làm cái việc mà anh ta nhận. Từ đó tôi làm ngược: chứng cứ trước, câu chuyện sau. Chậm hơn nhiều."
"Và nếu chứng cứ chưa có?"
"Thì tôi đi tìm chứng cứ, không đi tìm câu chuyện."
"Tôi nói anh nghe chỗ tôi đang nghĩ," cô nói. "Tôi đi khỏi nhà lúc mười hai giờ năm mươi và về lúc bốn giờ ba mươi lăm. Tờ phiếu nằm dưới cửa khi tôi về. Người ta chọn đúng quãng tôi không có nhà. Nghĩa là họ biết tôi đi đâu, và họ biết theo giờ."
Khang để ly trà xuống.
"Chị chứng minh được quãng nào?"
"Quãng tôi vắng nhà."
"Chị chứng minh được tờ phiếu được nhét trong quãng đó?"
Hạ Lam mở miệng, rồi dừng.
"Tầng bốn không có camera," anh nói. "Trong hành lang không có gì ghi giờ. Tờ phiếu có thể đã nằm đó từ lúc chị vừa ra khỏi cửa, cũng có thể được nhét vào năm phút trước khi chị về. Cả hai đều vừa khít với cái chị thấy. Chị không có một dữ kiện nào nói rằng họ biết chị đi đâu."
Cô ngồi với câu đó, và nó đi vào chỗ đau nhất, không phải vì nó nặng mà vì nó đúng.
"Và còn chỗ này nữa, chỗ tôi quan tâm hơn." Khang nói chậm hơn. "Nếu chị tin họ nhìn chị từng giờ, thì ba ngày tới chị không dám bước ra khỏi cửa, không dám hẹn ai, không dám đi đâu. Chị sẽ ngồi trong nhà đếm ngược. Tôi làm nghề này mười năm, tôi thấy người ta sợ kiểu đó nhiều rồi — và nếu tôi là người gửi tờ giấy kia, đó đúng là thứ tôi muốn."
Hạ Lam nhìn cái ly trước mặt mình.
Trong mười năm, cô kiếm sống bằng việc tìm ra chỗ người ta lấy một khoảng trống làm một kết luận. Cô viết nó thành báo cáo. Cô ngồi đối diện những người quả quyết rằng họ biết, và cô hỏi họ đúng câu Khang vừa hỏi cô.
"Tôi vừa làm đúng cái việc tôi được trả tiền để bắt người khác đừng làm," cô nói.
"Vâng." Anh không thêm gì để làm nhẹ câu đó. "Nhưng chị nhận ra nó sau bốn phút. Phần lớn người ta mất vài tháng."
Hạ Lam uống một ngụm cà phê đã nhạt đá. Cô nhận ra hai người vừa nói xong một việc quan trọng hơn tất cả những câu hỏi trước đó: họ vừa cho nhau biết mình làm việc theo lối nào, và lối của họ không khớp.
"Vậy tôi hỏi anh một câu theo lối của anh," cô nói. "Trên tờ giấy ấy có một dòng ở chân trang. Vui lòng xác nhận trước ngày ghi trên. Anh đã đọc nó trong biên bản của trung uý Đắc chưa?"
"Đọc rồi."
"Một bản cáo phó nói với người sống, không hỏi gì người có tên trong khung. Tờ này hỏi tôi. Nó cho một ngày và đòi tôi xác nhận trước ngày đó." Cô đặt ngón tay lên mặt bàn, nhẹ, như đặt lên một dòng chữ. "Nghĩa là nó không phải thông báo. Nó là một yêu cầu có hạn. Và nếu nó có hạn thì người gửi đang chờ tôi làm một việc gì trước ngày hai mươi."
Khang viết một lúc lâu hơn những lần trước. Rồi anh đọc lại cho cô nghe cái anh vừa viết: "Người trình báo nêu giả thuyết: văn bản là một yêu cầu có thời hạn, không phải thông báo. Chưa có căn cứ."
"Đúng," cô nói. "Anh ghi thế là đúng."
"Chị không giận vì ba chữ cuối?"
"Nếu anh bỏ ba chữ ấy, tôi mới phải lo."
Anh gấp sổ, nhưng không đứng lên. Trời đã sang màu chiều muộn, cây bàng đổ bóng dài qua mặt bàn nhựa, và trong một quãng im, Hạ Lam thấy anh đang cân một việc.
"Tôi nói với chị phần tôi được phép nói," anh nói. "Tháng Chín, đơn vị trên đường Hoà Khê nhận một tin báo cùng hình thức. Một phong bì đến chỗ làm của một người. Bên trong là giấy in."
Cô ngồi rất yên.
"Tin báo ấy được tiếp nhận," anh nói tiếp. "Không có thiệt hại, không rõ tính chất, vào số, xếp vào. Đúng như của chị hôm nay."
"Người đó bây giờ ở đâu?"
"Tôi không được nói."
Cô đã hỏi hàng trăm người trong hàng trăm cuộc, đủ để biết câu "tôi không được nói" khác câu "tôi không biết" ở chỗ nào. Trong câu anh vừa nói có một khoảng trống, và cái khoảng trống ấy có hình dạng.
Cô không chạm vào nó.
"Vậy anh sẽ cho so hai tin báo," cô nói.
"Tôi sẽ đề nghị so. Yêu cầu trích xuất camera trung uý Đắc gửi chiều nay, tôi sẽ theo cho đến khi có bản sao trong tay, không để đến ngày hai mươi sáu." Anh nhấc hai tờ hai cột lên một chút. "Chị gửi tôi ba thứ tối nay: danh sách ba năm, bản chụp tờ giấy có thước, và hai tờ này nếu chị có bản khác. Còn một việc nữa, và tôi nói nghiêm túc."
"Anh nói."
"Chị đừng tự đi gặp ai trong danh sách của chị. Không gọi, không nhắn, không nhờ người khác hỏi hộ." Anh nhìn cô. "Nếu người gửi đang chờ chị làm một việc trước ngày hai mươi, như chị nói, thì mọi người chị tìm đến trong ba ngày tới đều có thể là việc ấy."
Hạ Lam ngồi với câu đó vài giây. Nó đúng, và nó khít đến mức khó chịu: chính giả thuyết của cô vừa trở thành cái khoá tay cô. Ba ngày, mười bốn dòng tên trong sổ, và cô không được gọi cho dòng nào.
"Tôi đồng ý," cô nói. "Nhưng anh phải gọi cho tôi khi anh gọi cho họ. Tôi cần biết thứ tự."
"Tôi sẽ nói được những gì tôi được nói."
"Tôi biết." Cô gấp sổ lại. "Tôi vẫn cần biết thứ tự."
Họ chia tiền nước. Khang đi về phía đầu đường, nơi có chiếc xe máy biển xanh dựng sát gốc cây, và trước khi nổ máy, anh nói với cô câu cuối, qua vai: "Chị Lam, nếu tối nay chị nhớ ra thêm cái gì, nhỏ cũng được, gọi tôi. Đừng chờ đến mai cho gọn."
"Còn một việc tôi chưa kể," cô nói. "Trên đường về, có một số lạ gọi tôi. Tôi nhận, không ai nói gì. Tôi đếm được mười một giây rồi họ tắt. Tôi gọi lại hai lần, không ai nghe. Tôi chụp màn hình và ghi giờ rồi."
Khang lấy sổ ra lần nữa. "Chị đọc tôi số đó."
Cô mở máy để đọc.
Và đúng lúc ấy điện thoại trong tay cô rung.
Một số lạ khác, mười chữ số, không lưu trong máy.
Hạ Lam nhìn màn hình, và trong một giây rưỡi cô ngồi yên như người ta ngồi yên khi có cái gì chạm vào gáy. Khang không nói gì. Anh chỉ gật đầu một cái, kiểu bảo cứ nhận đi.
Cô nhận.
"Chị Hạ Lam? Em là Diệp, Bùi Ngọc Diệp. Hai năm trước em có phỏng vấn chị cho bài về phân tích hành vi, chị còn nhớ em không?"
Cô nhớ. Một cô gái hỏi nhiều hơn mức một bài báo cần, và gửi lại bản thảo cho cô đọc trước khi in, việc không ai làm.
"Tôi nhớ."
"Em xin lỗi vì gọi muộn." Giọng Diệp hơi hụt hơi, như người vừa đi nhanh hoặc vừa nói nhiều. "Em đang giữ một bộ tài liệu. Về những người nhận được một loại thư giống hệt nhau. Em cần một người biết đọc hồ sơ."
Hạ Lam đứng lên khỏi bàn, đi ra mép hiên, nơi tiếng xe lấp bớt giọng cô. Khang vẫn ngồi đó, bút để ngang trên sổ, không giả vờ không nghe.
Cô có thể hỏi mười câu lúc này. Thư như thế nào, bao nhiêu người, ai gửi cho em, em đã kiểm chưa. Cô chọn một câu, vì nó là câu quyết định mọi câu còn lại.
"Những người đó bây giờ ở đâu?"
Đầu dây im một nhịp.
"Mười người đã chết," Diệp nói. "Đúng ngày ghi trong thư."
Tiếng xe máy chạy qua, rồi một tiếng còi, rồi im. Hạ Lam nghe thấy giọng mình hỏi một câu rất bình thường, bằng ngữ điệu cô vẫn dùng khi hẹn khách hàng.
"Tối nay chị rảnh không?"
Cô quay lại bàn. Khang đã đứng, sổ gấp trong tay, và nhìn cô bằng con mắt của người vừa nghe một nửa cuộc gọi và đã dựng được nửa còn lại.
"Chị đi gặp ai thì nhắn tôi trước," anh nói. "Địa điểm, giờ, tên người."
"Tôi sẽ nhắn."
Ở phần khác trong đầu cô, một thứ vừa trượt một nấc và lặng lẽ sắp lại.
Nếu có mười người, thì tờ giấy trong hồ sơ của trung uý Đắc không phải tờ thứ nhất.
Và ngày hai mươi tháng Mười không phải một lời đe doạ.
Nó là một cái lịch.
Chương sau: Chương 4: Mười một cái tên