Mỗi Nước Cờ Một Lần Quên – Nghe Truyện Đêm
Chương 3: Gạo cửa Tây
Thư phòng của Tạ Trung có mùi giấy cũ và mùi mực, thứ mùi mà Vân Khanh từng tưởng là mùi của chữ nghĩa, cho tới khi nàng đọc đủ số tờ trình không ai dám ký để thôi tưởng thế.
Nàng đợi cha đọc hết lá thư trong tay, rồi mới mở lời.
“Thưa cha, con xin một việc.”
“Nói.”
“Lệ nhà mình, con gái trưởng trước khi gả thì học việc sổ sách ba tháng.” Nàng nói chậm, đều, như đọc lại một điều khoản. “Đời ông nội đặt ra, cô cả nhà ta ngày trước cũng học. Con xin theo lệ ấy.”
Tạ Trung đặt lá thư xuống. “Lệ ấy bỏ lâu rồi.”
“Dạ, bỏ từ năm con lên bảy, vì năm đó mẹ con mất, trong nhà không ai nhắc.” Nàng ngừng đúng một nhịp, vừa đủ để câu trước chìm xuống. “Con nghe nói trong tháng này nhà họ Lục có thể cho người sang. Nhà người ta coi sóc quân lương cả một đạo. Con gái nhà quan Hộ bộ mà không biết đọc một quyển sổ kho, người ta hỏi một câu thì con biết đáp thế nào.”
Ông nhìn nàng, và đây là lần đầu trong hai kiếp ông nhìn con gái mình lâu hơn ba nhịp thở.
Nàng đứng yên dưới cái nhìn đó, mặt không đổi. Trong bụng, nàng đang tính nước đi thứ hai và thứ ba. Cha nàng chưa từ chối thẳng ai bao giờ — người như ông không từ chối, người như ông hoãn.
“Cũng phải,” ông nói. “Nhưng ba tháng thì dài. Mẫu thân con coi việc kho đã quen tay, con sang đấy quấy vào, trong nhà lại mất hoà khí.”
“Con không xin ba tháng. Con xin một buổi.” Nàng chắp tay. “Hôm nay là ngày kiểm kho gạo cứu tế cửa Tây. Con xin đứng xem mẫu thân làm, cầm bút ghi hộ. Chỉ một buổi, sau đó cha thấy không nên thì con thôi.”
Một buổi thì rẻ. Một buổi thì giữ được hoà khí. Một buổi thì ông không phải quyết cái gì lớn, và đó chính là thứ ông thích nhất trên đời.
“Ừ,” Tạ Trung nói, và cầm lá thư lên lần nữa. “Bảo mẫu thân con là ta cho.”
Vân Khanh lui ra, khép cửa lại sau lưng, và đi dọc hành lang với bước chân của người vừa mua được một thứ rất đắt bằng giá rất rẻ. Nàng đã không tiêu một mẩu ký ức nào cho việc này. Lệ nhà vốn nằm sẵn đấy, trong gia phả, chẳng khoá trong đầu ai cả — nàng chỉ phải là người duy nhất chịu nhớ nó.
Kho cửa Tây nằm sau dãy nhà ngang, cửa gỗ dày, bậc thềm mòn lõm hai vệt chân. Gạo cứu tế của phủ doãn gửi nhà họ Tạ coi hộ mỗi mùa đông chất thành từng dãy bao, cao quá đầu người, phủ chiếu cói. Không khí trong kho khô và ngứa, đầy bụi cám bay lơ lửng trong mấy vệt nắng hắt qua khe mái, lấp lánh như bột vàng rây xuống.
Thôi thị tới sau nàng một khắc, áo khoác lông cừu, tay cầm lò sưởi nhỏ. Quản sự Trần đi kèm, ôm quyển sổ kho dày cộp. Ở cửa kho, hai người lính canh đứng nép sang bên nhường lối; người trẻ hơn mặt sạm gió, tay áo sờn, đứng thẳng như cây cọc đóng xuống đất.
“A Khanh đến sớm thế,” Thôi thị cười. “Cha con nói rồi. Con cứ xem, đừng đụng vào gì kẻo bụi bẩn áo.”
“Vâng.” Nàng nhận lấy bút và tờ giấy từ tay nha hoàn, rồi hỏi, giọng nhẹ như hỏi chuyện thời tiết: “Thưa mẫu thân, kiểm kho thì đọc sổ trước hay đếm bao trước ạ?”
“Đọc sổ trước cho nhanh.” Thị phẩy tay. “Trần quản sự, đọc đi.”
Quản sự Trần mở sổ, đọc bằng cái giọng đều đều của người đã đọc đúng những con số ấy ba mùa đông liền: tổng nhập, tổng xuất, số còn trong kho, hai nghìn bốn trăm thạch.
Vân Khanh ghi. Ngòi bút nàng chạy trên giấy, mềm và ngoan.
“Con ghi chậm quá,” Thôi thị nói, giọng vẫn ngọt. “Thôi, thế là xong. Trần quản sự niêm lại…”
“Thưa mẫu thân,” Vân Khanh ngẩng lên. “Phiếu phát tháng Một của phủ doãn, con ghi vào đâu ạ?”
Trong kho có một khoảnh khắc mà bụi cám vẫn bay, nắng vẫn hắt, và không ai nói gì.
“Phiếu nào?” Thôi thị hỏi.
“Dạ, lệ của phủ doãn: gạo cứu tế xuất ra bao nhiêu thì có phiếu phát bấy nhiêu, cuối mùa nộp lại khớp với sổ kho.” Nàng chìa tờ giấy đang ghi dở ra, vẻ bối rối rất đúng mực của một đứa con gái mười lăm tuổi lần đầu cầm bút ghi hộ. “Trong sổ ghi đã xuất một trăm hai mươi thạch cho ba đợt phát chẩn. Con chỉ có hai tờ phiếu trong tay. Hay là tờ thứ ba mẫu thân cất riêng? Con sợ ghi thiếu thì cha mắng.”
Nàng không nói ai lấy. Nàng không nói mất. Nàng hỏi một câu mà trong cả kho này chỉ có đúng một người trả lời được, và nàng hỏi nó trước mặt bốn người làm.
Quản sự Trần cúi gằm xuống quyển sổ. Hai vai lão rút lại, nhỏ hẳn đi, như con tôm gặp nước nóng.
Thôi thị không đổi sắc mặt. Thị đặt cái lò sưởi xuống thành bao gạo, đi tới ba bước, và cầm quyển sổ từ tay quản sự lên, lật từng trang, chậm rãi, đọc thật. Trong khoảng thời gian ấy, Vân Khanh đứng yên, bút vẫn cầm, mắt vẫn ngây thơ, và trong đầu nàng mọi nước đi đã xếp sẵn như quân cờ bày trên bàn, vì kẻ đứng trước mặt nàng là người đàn bà đã sống trong cái lồng này ba mươi năm mà chưa thua ai bao giờ.
“Trần quản sự,” Thôi thị nói, không ngẩng lên. “Tờ phiếu thứ ba đâu?”
Lão già mở miệng, rồi ngậm lại.
“Ta hỏi ngươi lần nữa. Đợt phát chẩn mười hai tháng Một, ngươi xuất kho bốn mươi thạch. Phiếu đâu?”
Nửa ván đã về tay nàng, và nửa còn lại có giá của nó: một người sẽ phải đứng ra chịu. Kiếp trước, chuyện này vỡ vào tháng Hai, vỡ to, vỡ ra tới tai phủ doãn, và cha nàng mất chức vì “thất sát” — mất chức là bước đầu tiên trên con đường dẫn nhà họ Tạ ra pháp trường ba năm sau đó. Lần này nó vỡ sớm, vỡ nhỏ, vỡ trong một cái kho có bốn người làm chứng. Nhưng Thôi thị sẽ không tự nhận, và trong tay thị có sẵn một con tốt ôm quyển sổ.
“Bẩm phu nhân…” Quản sự Trần quỳ xuống, trán chạm nền đất. “Con ghi sót. Con già rồi, con…”
“Ghi sót.” Thôi thị gập quyển sổ lại, tiếng gập khô như bẻ một cành củi. “Một trăm hai mươi thạch gạo của dân đói mà ngươi ghi sót.”
“Thưa mẫu thân.” Vân Khanh bước lên nửa bước. “Con nói câu này, mẫu thân đừng trách con hỗn.”
Thôi thị quay lại nhìn nàng. Lần đầu tiên từ sáng tới giờ, trong mắt thị có một thứ khác với lòng kiên nhẫn của người mẹ kế.
“Nếu hôm nay đuổi Trần quản sự, phủ doãn sẽ hỏi vì sao đang mùa phát chẩn mà thay người coi kho.” Nàng nói từ tốn, mắt nhìn xuống, giọng vẫn là giọng đứa con gái đang sợ cha mắng. “Mà trong nhà vừa có chuyện con đi đêm. Hai việc dồn một tháng, người ngoài không hỏi vì sao, người ngoài chỉ hỏi nhà họ Tạ dạo này ra sao.”
Nàng mượn nguyên câu Thôi thị đã nói trong sảnh sáng hôm qua, mượn không sai một chữ, và trên mặt người đàn bà ấy có một thoáng rất ngắn, thoáng của người nghe lại giọng mình trong miệng kẻ khác.
“Con nghĩ thế này,” nàng nói tiếp. “Trần quản sự ghi sót thì phạt tội ghi sót: trừ nửa năm lương, bù đủ số gạo trước rằm. Còn kho thì từ nay hai khoá: khoá chính mẫu thân giữ như cũ, khoá kho phụ giao cho người khác cầm, để sau này sổ với phiếu có lệch thì biết hỏi ai. Như thế phủ doãn có hỏi, nhà ta cũng có cái mà đáp.”
Im lặng. Bụi cám bay. Ngoài sân, một con gà mái chạy ngang, kêu quang quác rồi tắt.
“Chìa kho phụ,” Thôi thị nói chậm, “ai cầm?”
“Mẫu thân chỉ ai thì người ấy cầm ạ.” Vân Khanh chắp tay, cúi đầu. “Con chỉ ghi hộ một buổi thôi.”
Thị nhìn nàng rất lâu. Rồi thị cười, cái cười vẫn đẹp, vẫn đúng mực, vẫn không hỏng đi chút nào — và thị tháo từ thắt lưng ra một chiếc chìa đồng nhỏ, đặt vào lòng bàn tay đứa con chồng.
“Con cầm. Con vừa nói ra thì con chịu trách nhiệm.” Giọng thị dịu dàng tới mức người đứng xa sẽ tưởng đây là một bà mẹ đang thưởng con. “Mẹ cũng mừng, nhà này rồi cũng có thêm người biết việc.”
Vân Khanh đỡ lấy chiếc chìa bằng cả hai tay, cúi đầu tạ ơn, và nắm chặt nó tới mức răng chìa hằn vào da thịt.
Thị vừa đẩy nàng ra chỗ lộ sáng. Từ hôm nay, kho gạo nào thiếu cũng có tên nàng trên đó.
Nàng ra khỏi kho khi nắng đã chếch, bụi cám bám một lớp mỏng trên vai áo như sương muối.
Đi được mấy bước thì có tiếng chân sau lưng, nặng và đều. Nàng quay lại. Người lính canh trẻ mặt sạm gió đứng cách ba bước, hai tay để xuôi, mắt nhìn vào khoảng đất trước mũi chân nàng.
“Đại tiểu thư cầm chìa kho phụ.” Y nói như báo lại một việc đã xong, không phải như hỏi.
“Phải.”
“Dãy trong, bao thứ tư tính từ vách. Đáy mục, gạo chảy xuống đất từ trước rằm, người ta xếp bao khác chèn lên.” Y ngừng vừa đúng một nhịp. “Hôm nay đếm bao thì vẫn đủ bao.”
Bụi cám bay qua giữa hai người, chậm, lấp lánh.
Nàng vừa thắng một ván bằng cách đếm phiếu chứ không đếm gạo. Người đàn bà đưa chìa cho nàng cũng biết trong kho ấy có thứ không đếm được bằng phiếu, và biết trước nàng.
“Vì sao ngươi nói với ta?”
“Vì từ chiều nay, kho thiếu thì thiếu dưới tên đại tiểu thư.” Y vẫn không nhìn lên. “Bẩm, con cũng gác cái kho ấy.”
“Ngươi tên gì?”
Y quay lại nửa vòng. “Hoắc Thanh.”
“Hoắc Thanh,” nàng nhắc lại.
Y chờ xem nàng có sai bảo gì nữa không, thấy không có, bèn cúi đầu một cái rồi trở về đứng ở cửa kho, thẳng như cây cọc đóng xuống đất.
Về tới phòng, Vân Khanh gài then, lấy cuốn sổ bìa xanh ra, lật qua trang có nét gạch ngang. Trang sau còn trắng. Nàng chia nó làm hai cột bằng một đường kẻ dọc, bên trái đề ba chữ người đã chết, bên phải đề bốn chữ người còn sống, rồi chấm bút viết vào cột bên phải hai chữ: Hoắc Thanh.
Viết xong, nàng lật trở về trang đầu, trang chép đêm mười bốn, để soát xem cái tên ấy có nằm sẵn ở đấy không.
Nó không có. Nhưng có một nửa dòng, chữ của chính nàng, mực đã khô: cầu Vĩnh Định — nhớ trả.
Năm nàng hai mươi tuổi, xe của phủ Trấn Bắc hầu lật ở đầu cầu Vĩnh Định vào tháng Bảy nước lớn. Có người lôi nàng lên khỏi dòng, đặt nàng xuống mặt đá, dốc nước trong bụng nàng ra, rồi đi, không chờ ai hỏi tên. Nàng nằm đấy nhìn theo một cái lưng áo ướt. Suốt tám năm sau nàng không tìm ra người ấy là ai, và bây giờ thì cái cầu đó còn chưa đổ.
Vân Khanh nhìn hai chữ ở trang sau, rồi nhìn nửa dòng ở trang đầu. Nàng không nối chúng lại với nhau. Nối sai một lần thì về sau không gỡ ra được, mà nàng thì chỉ còn một cái kho để tiêu.
Nàng gập sổ, thổi tắt đèn. Trong lòng bàn tay trái, răng chiếc chìa đồng vẫn hằn bốn vệt đỏ.