Chương 1: Cáo phó mang tên tôi

Bốn giờ hai mươi chiều ngày mùng chín tháng Chín, cô lễ tân gọi điện lên tầng ba nói có thư cho anh Lâm.

Nguyễn Khánh Lâm đang dở một việc không dở được, nên anh để đó mười lăm phút. Khi anh xuống, cô lễ tân đưa anh một phong bì đen cỡ A5 và quyển sổ giao nhận mở sẵn ở dòng cô đã ghi: tên anh, giờ nhận, tên đơn vị chuyển phát.

"Người ta bắt ký vào máy của họ nữa, em ký hộ anh rồi," cô nói. "Phong bì đen kiểu này là thiếp cưới hay thiếp gì anh?"

"Anh không biết."

Anh mang nó lên phòng, đặt lên bàn, và làm nốt việc kia trước. Bốn giờ năm mươi anh mới xé phong bì bằng ngón tay.

Bên trong là một tờ giấy khổ A5, in viền kép, loại giấy người ta dùng in thiếp.

Trên đó là cáo phó của anh.

NGUYỄN KHÁNH LÂM, sinh năm 1984, kỹ sư. Mất ngày 12 tháng 9 năm 2026.

Khánh Lâm đọc ba lần. Lần thứ nhất anh không hiểu. Lần thứ hai anh cười một tiếng, cái cười của người gặp một trò vô nghĩa. Lần thứ ba anh thấy phần dưới.

Dưới khung thông tin cá nhân có mấy dòng chữ nhỏ, xếp như một ghi chú lưu trữ: danh sách phiên bản và nơi lưu của bộ dữ liệu anh bàn giao năm 2019. Kèm một số điện thoại. Và ở sát chân trang, nhỏ hơn hẳn mọi dòng còn lại:

Vui lòng xác nhận trước ngày ghi trên.

Anh ngồi yên khoảng một phút. Ngoài cửa phòng có tiếng xe đẩy của tổ vệ sinh đi qua.

Rồi anh bấm số.

Đổ hai tiếng. Một giọng đàn ông nhấc máy, không nói "a lô".

"Anh Lâm phải không."

Giọng ấy không hăm hở, không gằn, không có gì để kể lại cho ai. Giọng của một người đang làm việc vào cuối giờ chiều.

"Ai đấy?" Khánh Lâm hỏi.

"Chuyện đó không quan trọng. Anh có danh sách phiên bản và nơi lưu. Anh đưa lại, chuyện này hết."

"Anh biết anh vừa gửi cái gì cho tôi không?"

"Biết." Một nhịp. "Tôi gửi cho anh ba ngày."

Khánh Lâm nghe tim mình đập ở cổ. Anh nhìn quanh phòng làm việc của mình: hai màn hình, một cái cốc có vết cà phê khô, bức ảnh con gái dán ở mép bàn, cửa kính nhìn xuống bãi xe.

"Tôi sẽ báo công an," anh nói.

Đầu dây im một chút. Không phải cái im của người bị bất ngờ, mà của người chờ cho hết câu.

"Vậy anh cứ báo," giọng kia nói. "Ba ngày."

Tiếng cúp máy.

Anh gọi lại. Đổ chuông, không ai nghe. Gọi lần thứ ba, không ai nghe.

Khánh Lâm đặt điện thoại xuống bàn, úp mặt, và ngồi đó trong lúc bầu trời ngoài cửa kính chuyển sang màu cam.

Anh biết cái danh sách ấy. Anh lập nó năm 2019, khi bàn giao, vì đó là việc của người làm quản trị hệ thống: ghi lại có bao nhiêu phiên bản của bộ dữ liệu, bản nào nằm ở đâu, ai nhận, ngày nào. Một trang rưỡi. Nó không có bí mật gì trong đó. Nó chỉ nói cho người đọc biết phải đi tìm ở những đâu.

Trong bảy năm, anh chưa một lần nghĩ đến nó.

Mười lăm phút sau, anh làm điều một người tỉnh táo sẽ cười vào mặt anh vì đã làm.

Anh không báo công an.

Anh tự nói với mình những câu người ta vẫn nói trong tình huống này: cần xem lại đã, không có bằng chứng gì cả, báo rồi họ hỏi mình đang giữ tài liệu gì của chỗ làm cũ thì mình trả lời ra sao, để mai bình tĩnh đã. Anh gấp tờ giấy, cho vào cặp, khoá ngăn kéo bàn, rồi gọi về nhà nói tối nay anh về muộn, em cứ cho con ăn trước.

Rồi anh tắt đèn phòng và đi ra, qua quầy lễ tân, nơi quyển sổ giao nhận đã được gấp lại và xếp vào kệ, dòng ghi tên anh nằm giữa một dòng của tháng trước và một dòng của sáng hôm sau.

Bảy giờ bốn mươi, sáng thứ Bảy mười bảy tháng Mười, Hạ Lam xuống tầng một với một phong bì trong tay và một việc trong đầu.

Phong bì của cô là loại A4 màu ngà, bên trong là bản phân tích hai mươi sáu trang cô làm xong lúc gần hai giờ sáng. Cô định ghé bưu cục trên đường đến buổi làm việc mười giờ ở quán cà phê đầu đường Trần Nhượng, nơi một người đàn ông có kho hàng muốn biết nhân viên nào của ông đang nói dối về số lượng hao hụt.

Đêm qua, khoảng hai giờ, chuông cửa tầng reo một tiếng rồi tắt. Cô ra nhìn qua mắt thần, thấy hành lang trống, nghe tiếng thang máy chạy ở đâu đó, rồi về giường. Sáng nay cô không nghĩ lại chuyện ấy. Trong một toà nhà bốn mươi tám căn thì mỗi đêm đều có một thứ gì kêu lên một tiếng.

Sảnh chung cư Lữ Đình giờ này vắng, mùi nước lau sàn còn hăng. Dãy hộp thư nằm bên trái cửa kính, bốn mươi tám ô nhôm nhỏ; ô của cô là B-07. Cô tra chìa, mở nắp, và trong cùng một động tác đã quen đến mức không cần nghĩ, bàn tay cô chuyển sang thế nắm mép.

Trong hộp có ba thứ. Một tờ thông báo của ban quản lý về việc bơm nước bể ngầm. Một phiếu quảng cáo lắp cửa lưới chống muỗi. Và một phong bì đen cỡ A5.

Cô không rút nó ra ngay. Cô nhìn cách nó nằm: dưới hai tờ kia, mặt trước úp xuống, mép phải thẳng theo mép hộp.

Rồi cô kẹp hai mép phong bì giữa ngón trỏ và ngón giữa, lấy ra, nghiêng dưới ánh đèn trần.

Mặt trước có tên cô, in. Không gì khác. Không địa chỉ người gửi, không tên đơn vị, không ô dán tem, không dấu bưu chính, không nhãn chuyển phát, không mã vận đơn. Cô lật mặt sau: mép keo dán đều, không dấu tay, không vết nước.

Hạ Lam đứng yên ba giây.

Một phong bì không có dấu bưu chính thì không đi qua bưu chính. Không có mã vận đơn thì không đi qua đơn vị chuyển phát. Nó nằm trong hộp thư B-07 vì có người đã đứng đúng chỗ cô đang đứng, ở một thời điểm nào đó giữa chiều hôm qua và sáng nay, và đẩy nó xuống đáy hộp.

Cô nhìn lên. Camera trong sảnh gắn ở góc trần phía cửa, chếch khoảng ba mươi độ, hướng vào hàng hộp thư từ phía sau. Cô ghi lại điều đó như ghi một dòng vào biểu mẫu: có camera, góc chếch, chưa biết lưu được bao nhiêu ngày, phải hỏi ban quản lý hôm nay.

Rồi cô cầm cả ba thứ bằng mép, đi thang bộ lên tầng bốn, và không mở phong bì trong hành lang.

Căn hộ của cô là loại một phòng ngủ, bàn làm việc kê sát cửa sổ hướng đông, mặt bàn luôn trống vì cô không chịu được giấy nằm chồng lên nhau. Cô đặt phong bì đen xuống, trải một tờ khăn giấy bên cạnh, rửa tay, rồi lấy trong ngăn kéo con dao rọc giấy và chiếc thước nhựa ba mươi phân.

Tám giờ lẻ năm.

Cô không xé. Cô rạch một đường ngắn ở mép trên, chỗ xa phần keo, rồi dốc phong bì xuống khăn giấy thay vì thò tay vào rút.

Một tờ giấy rơi ra. Chỉ một tờ. Giấy trắng ngà, khổ A5, in viền kép mảnh, tiêu đề giữa trang, cỡ chữ giảm dần theo từng phần, đúng quy cách của những tờ cáo phó dán ở cổng những ngôi nhà có rạp dựng tạm.

Chỉ khác ở chỗ tên trong khung là tên cô.

VŨ HẠ LAM, sinh năm 1994, chuyên viên phân tích, trú tại chung cư Lữ Đình, phường Đông An, thành phố Lâm Giang.

Và dưới đó:

Mất ngày 20 tháng 10 năm 2026.

Hạ Lam đọc dòng ấy, rồi đọc lại. Tim cô đập nhanh hơn, lòng bàn tay ẩm, có một cảm giác nén ở vùng ngực trên. Đây là phản ứng bình thường của cơ thể trước thông tin về cái chết của chính nó; cô đã đọc mô tả này trong tài liệu, đã ngồi đối diện ba mươi mấy người mang nó trên mặt. Hoá ra nó đúng như vậy.

Rồi cô đặt hai bàn tay xuống bàn, thở ra một hơi dài, và bắt đầu việc của mình.

Việc của cô, trong mười năm nay, là phân biệt giữa điều một người thực sự biết và điều người ấy muốn người khác tin. Một tờ giấy cũng vậy. Nó biết những gì, và nó muốn cô tin những gì.

Cô lấy sổ tay và soát từng dữ kiện trên tờ giấy, tìm cái không ai tra được.

Cô tìm thấy hai cái.

Thứ nhất: địa chỉ. Chung cư Lữ Đình, phường Đông An. Cô chuyển về đây bốn tháng trước. Giấy tờ của cô vẫn ghi địa chỉ cũ ở Mai Lĩnh; cô chưa làm thủ tục đổi, chưa cập nhật ở đâu, và khi cần nhận tài liệu, cô vẫn dùng một hộp thư thuê ngoài.

Thứ hai mất của cô lâu hơn. Chuyên viên phân tích. Bây giờ cô không tự giới thiệu như vậy. Trên hợp đồng, cô ghi "chuyên gia phân tích hành vi, hoạt động độc lập". Khi nói với khách hàng, cô nói gọn hơn: tôi đọc hồ sơ và tìm chỗ không khớp. Chữ "chuyên viên phân tích", trần trụi, không kèm gì cả, là cách người ta ghi chức danh của cô ở một nơi cô đã rời sáu năm trước, trong một hệ thống biểu mẫu có ô cố định và không ai được thêm chữ.

Cô viết vào sổ: người soạn tờ này không tra tôi trên mạng. Người này đọc hồ sơ của tôi.

Tám giờ ba mươi. Ngoài trời đã sáng rõ, cô vẫn bật đèn bàn, kéo tờ giấy vào vùng sáng vàng, và bắt đầu lượt đọc thứ hai — lượt đọc không nhìn nội dung mà nhìn tờ giấy.

Mọi tài liệu do người làm ra đều hở ở đâu đó. Chỗ hở không nằm trong phần người ta chăm chút, mà ở phần người ta cho là không ai đọc: góc trang, chú thích, số thứ tự, những dòng thừa ra từ bản mẫu.

Cô tìm thấy nó dưới phần thông tin cá nhân, lệch sang trái, in nhỏ và xám hơn phần còn lại:

NG-17 / NGOẠI LỆ / 04-11

Hạ Lam ngồi thẳng người lên.

Không phải vì dòng đó khó hiểu. Vì nó quá dễ hiểu đối với cô.

Năm 2019, cô làm chuyên viên phân tích dữ liệu trong một dự án đánh giá rủi ro. Dự án có vài trăm hạng mục, mỗi hạng mục một mã, và cô là người đặt tên các báo cáo mình gửi đi: mã hạng mục, loại báo cáo, ngày lập. Không ai bắt cô làm thế. Cô làm thế vì khi một người gửi ba bốn báo cáo một tuần cho những người không đọc hết, cách duy nhất để sau này tìm lại là tự đặt cho chúng một cái tên không thể lẫn.

NG-17. Hạng mục thứ mười bảy.

NGOẠI LỆ. Báo cáo về một chỗ dữ liệu không khớp với trạng thái xử lý.

04-11. Ngày mùng bốn tháng Mười một.

Cô còn nhớ buổi chiều ấy, không phải vì nó đặc biệt, mà vì nó rất bình thường. Cô ngồi lại muộn hơn người khác hai tiếng, soát lần thứ ba, rồi gửi báo cáo cho cấp quản lý trực tiếp. Hôm sau cô nhận được trả lời rằng bộ phận có trách nhiệm sẽ kiểm tra. Cô đã tin câu ấy. Đúng hơn, cô đã chấp nhận nó, cất nó vào chỗ những việc không còn thuộc về mình, và quay lại phần việc được giao.

Bảy năm sau, cái tên cô tự đặt cho báo cáo đó đang nằm trên một tờ cáo phó in tên cô, trong căn hộ mà giấy tờ của cô không ghi.

Cô đứng lên, đi ra cửa, thử tay nắm. Khoá vẫn khoá. Cô kiểm chốt an toàn phía trên, nhìn qua mắt thần thấy hành lang trống và vệt nắng đổ xuống đúng chỗ nó phải đổ, rồi quay lại bàn. Việc ấy không cho cô thêm thông tin nào. Cô vẫn làm, và cô biết vì sao mình làm.

Chín giờ hai mươi, cô làm đúng trình tự, và làm từ tốn, vì từ tốn là cách duy nhất để không phải làm lại.

Cô chụp mặt trước và mặt sau phong bì, mỗi mặt một ảnh, có thước nhựa đặt cạnh. Cô chụp tờ cáo phó toàn trang, rồi chụp riêng dòng ghi chú, rồi chụp vùng mép giấy. Cô viết lại giờ phát hiện, tình trạng hộp thư, vị trí phong bì trong hộp, thứ tự ba vật trong đó, những gì mình đã chạm vào và chạm bằng ngón nào, cả việc mình đã rạch mép bằng dao rọc giấy và rạch ở đâu — để sau này nếu có ai hỏi vết rạch kia của ai, câu trả lời đã nằm sẵn trên giấy có ghi giờ.

Chín giờ ba mươi lăm, cô gọi cho người đàn ông có kho hàng.

"Tôi xin lùi buổi sáng nay," cô nói. "Tôi có việc riêng cần xử lý trước."

Ông ta im một lát. Rồi hỏi có chuyện gì không.

"Việc riêng," cô nói. "Chiều mai tôi gọi lại để hẹn ngày khác."

Ông ta nói được, bằng giọng của người vừa bị lùi một việc và đang nghĩ xem có nên tìm người khác. Cô nghe ra giọng ấy, cảm ơn, rồi cúp máy.

Phong bì A4 màu ngà vẫn nằm ở góc bàn, bản phân tích hai mươi sáu trang bên trong, chưa đi đâu cả. Cô xếp nó sang mép ngoài, nơi cô vẫn để những thứ của ngày mai, và ghi vào sổ: 9h35, hoãn buổi làm việc với khách hàng kho hàng. Lý do: tờ cáo phó. Bản phân tích gửi chậm một ngày.

Cô ghi câu đó không phải vì cần nhớ. Trong mười năm làm nghề, cô đã học được một điều về những người bị đe doạ: họ luôn kể rất rõ nỗi sợ và rất mờ những thứ họ đã mất. Lịch hẹn bị hoãn. Khách hàng bỏ đi. Việc không nhận. Ngày không ngủ. Những thứ ấy không ai ghi, nên sau này không ai đo được. Cô muốn đo được cái giá của tờ giấy này, ngay từ cái giá đầu tiên.

Trước khi cho tờ giấy vào túi tài liệu, cô làm một việc cuối, thói quen đến từ quá nhiều buổi ngồi đọc hồ sơ scan mờ: dựng nó lên ngang bóng đèn bàn và soi.

Giấy mỏng vừa đủ để chữ mặt này hiện mờ sang mặt kia. Cô rà mắt theo bốn mép, nơi người ta hay quên, rồi xuống chân trang, nơi người ta quên nhiều nhất.

Ở đó, sát đáy tờ giấy, nhỏ hơn hẳn mọi dòng còn lại, có một dòng chữ.

Vui lòng xác nhận trước ngày ghi trên.

Hạ Lam giữ tờ giấy bằng hai mép và không hạ nó xuống.

Một bản cáo phó nói với người sống rằng một người đã mất, nói giờ liệm, giờ đưa, nơi an táng. Nó không hỏi gì người có tên trong khung. Người ấy đã chết, và người chết không xác nhận được điều gì.

Dòng chữ này thì hỏi cô.

Nghĩa là tờ giấy trong tay cô không được in ra để thông báo một cái chết. Nó được in ra để đòi một việc.

Và cô không biết việc ấy là việc gì.

Chương sau: Chương 2: Ba ngày