Mỗi Nước Cờ Một Lần Quên – Nghe Truyện Đêm
Chương 1: Đêm mười bốn tháng Chạp
Thứ đầu tiên Tạ Vân Khanh nhận ra là mùi thuốc bắc.
Trong ngục, mùi quen thuộc của nàng là mùi rơm mục và mùi sắt. Thuốc bắc thì khác hẳn: nó đặc, nó ngọt ở cuống họng, nó bám vào tóc người ta như khói bếp bám vào áo. Nàng nằm im, đếm nhịp tim mình, và chờ cái lạnh của sàn đá dội lên lưng như mọi đêm cuối cùng của đời nàng.
Cái lạnh không tới. Dưới lưng nàng là nệm bông, mặt nệm hơi gồ lên ở chỗ đường chỉ vá.
Nàng mở mắt, và cái lạnh đáng lẽ phải có ấy, cái lạnh nàng đã đợi suốt mấy nhịp tim, vẫn không tới.
Trần nhà có một vệt dột hình lưỡi liềm, mép vệt vàng như vỏ quýt khô. Nàng đã nhìn vệt dột đó suốt mười mấy năm, cho tới ngày lên kiệu hoa, và trong tám năm sau đó nàng chưa một lần nhớ tới nó. Vậy mà bây giờ nó nằm đấy, chính xác tới từng chỗ tróc vôi, như một người quen đứng đợi ở chỗ cũ.
Ngoài sân, mõ điểm canh ba. Từng tiếng rơi chậm, đều, như người đang đếm tiền trên mặt bàn gỗ.
Vân Khanh ngồi dậy. Nàng đưa hai tay lên trước mặt, xoay lòng bàn tay ra ánh đèn. Không có vết chai ở gốc ngón, không có vết hằn tím của gông, không có cái móng tay cái đã bong từ mùa thu năm ngoái. Đây là hai bàn tay của một đứa con gái mười lăm tuổi chưa làm gì nặng hơn việc thêu.
“Tiểu thư?” Thanh Đồng ngóc đầu dậy từ cái giường con kê sát vách, giọng còn dính ngủ. “Người dậy sớm thế.”
Nàng không đáp ngay. Có một thứ nàng cần biết trước khi mở miệng, và nàng không muốn hỏi, vì hỏi là để người ta trả lời, còn nàng thì cần một câu trả lời không ai đưa được cho mình.
“Lát nữa,” nàng nói, “vú Lý sẽ ho ba tiếng ở đầu hồi, rồi sai mày đi đóng hộ cái cửa sổ phía bắc.”
Thanh Đồng chớp mắt. Ngoài hành lang, có tiếng ho. Một tiếng, rồi tiếng thứ hai, rồi tiếng thứ ba khan và rời, hụt đi ở cuối vì gió lùa qua đầu hồi.
“Thanh Đồng à,” vú Lý gọi vọng vào, “dậy đóng hộ ta cái cửa sổ phía bắc, gió lùa buốt cả xương.”
Con bé quay lại nhìn chủ. Mặt nó trắng ra như tờ giấy dó soi ngược sáng.
Vân Khanh nghe thấy tim mình đập một nhịp rất dài, rồi thôi không nghe nữa. Nàng đã chết. Nàng nhớ rõ cái lạnh của sàn ngục, nhớ cả giọng viên cai ngục đọc chiếu, giọng y khê nồng vì ngủ gật.
Nàng nhớ cả cái mình nghĩ ở hơi thở cuối. Không phải ba kẻ đã dìm nhà nàng. Không phải em trai. Nằm trên sàn đá nhà ngục cửa Bắc, Tạ Vân Khanh hai mươi ba tuổi còn đang lắng tiếng bánh xe ngoài tường, vì nàng vẫn đợi chồng mình tới. Nàng đã đợi tám năm và nàng đợi hết cả hơi thở ấy.
Đó là thứ nàng sẽ không nói với ai. Kể cả với một cuốn sổ.
Vậy mà nàng đang ngồi đây, trong cái phòng có vệt dột hình lưỡi liềm, vào một đêm tháng Chạp nào đó của tám năm về trước.
Tám năm. Nàng nhẩm lại hai chữ ấy như nhẩm một con số trong sổ.
“Hôm nay mười bốn tháng Chạp phải không,” nàng nói, và đó không phải câu hỏi.
“Dạ.” Thanh Đồng vẫn đứng nguyên chỗ cũ, tay nắm vạt áo. “Mười bốn ạ.”
Thế thì đêm nay là đêm Tạ Tri lên cơn sốt.
Nàng xỏ giày, khoác áo, đi dọc hành lang về phía viện phía đông. Gió tháng Chạp luồn qua khe ván như lưỡi dao lách qua kẽ thịt. Trăng mỏng, trắng nhợt, mỏng như lát gừng ngâm.
Phòng Tạ Tri tối. Cái đèn con trên bàn chỉ còn bằng hạt đậu, đã co lại tới mức sắp tắt. Thằng bé nằm nghiêng, mặt đỏ, tóc dính bết vào thái dương, hai bàn tay nắm chặt ga giường.
Vân Khanh đặt mu bàn tay lên trán em. Nóng tới mức nàng rụt tay lại theo phản xạ, rồi đặt xuống lần nữa và giữ nguyên ở đấy, như người ta chạm vào ấm nước vừa bắc khỏi bếp và cố đoán xem nó đã sôi được bao lâu.
Trong trí nàng, đêm này mở ra như một trang sổ đã lật quen: thằng bé sốt tới sáng, kế mẫu nói chờ trời sáng hãy mời thầy thuốc cho phải phép, mời sớm quá thì hàng xóm lại bảo nhà họ Tạ làm quá. Trời sáng thì sốt lui thật. Chỉ có điều từ mùa xuân năm ấy, chân trái Tạ Tri đi lệch, và lệch suốt phần đời còn lại của nó, ngắn ngủi như phần đời của tất cả những người mang họ Tạ.
Cái chân lệch ấy, nàng còn nhìn thấy một lần nữa vào năm Tạ Tri mười bảy tuổi, ở bãi pháp trường cửa Nam, từ trong chiếc xe tù người ta cho đỗ lại để nàng nhìn cho rõ. Cả nhà bị dẫn đi bộ qua bãi. Những người khác đi được. Tạ Tri đi chậm, nên hai người lính xốc dưới hai cánh tay nó mà nhấc lên cho nhanh, như người ta nhấc một cái ghế lên khỏi chỗ bùn.
Nàng đứng im ba nhịp thở.
Tám năm trước, Tạ Vân Khanh mười lăm tuổi đã tin rằng đêm ấy mình không làm gì được. Trong nhà này, chìa khoá nằm trong tay kế mẫu, tiền riêng thì một tiểu thư chưa gả chưa từng được cầm, và sau canh hai thì cổng chỉ mở cho đàn ông. Nàng đã ngồi bên giường em tới sáng, lấy khăn lạnh đắp trán nó, và tự khen mình hiếu thuận.
“Thanh Đồng,” nàng nói, mắt không rời khuôn mặt đỏ ửng kia. “Đi lấy cho ta cái hộp gỗ trong tủ áo. Cái có khoá đồng.”
Quản sự coi phòng kế toán là lão Phùng, một ông già ngủ ngồi, ngủ cả khi mắt đang mở. Vân Khanh gõ cửa ba cái, chờ, rồi gõ thêm ba cái nữa.
“Tiểu thư,” lão rên lên khi trông thấy nàng, “giờ này…”
“Kho thuốc khoá, chìa ở chỗ mẫu thân, mẫu thân đã nghỉ.” Nàng đặt cái hộp gỗ lên mặt bàn, mở nắp. Bên trong, trên lớp lụa đã ngả vàng, là đôi vòng bạc của Thẩm thị, thứ duy nhất mẹ nàng để lại mà nàng được giữ. Ánh đèn chạy một vòng quanh mặt bạc, chậm như nước chảy quanh hòn đá. “Ta không định gọi mẫu thân dậy. Ta cũng không định mở kho. Ta muốn ứng trước một khoản.”
Lão Phùng nhìn đôi vòng, rồi nhìn nàng, rồi lại nhìn đôi vòng.
“Ứng… trước ạ?”
“Công tử sốt. Thuốc phải mua ngoài. Ta không có tiền riêng, nên ta đem cái này ra làm tin.” Nàng kéo cuốn sổ chi về phía mình, xoay nghiêng cho lão thấy. “Ông ghi vào đây: đêm mười bốn, đại tiểu thư ứng trước ba lượng, vật làm tin là đôi vòng bạc, có mặt quản sự Phùng. Sáng mai cha ta xem sổ, ông đưa trang này cho người đọc.”
Đây là chỗ nàng đã tính suốt quãng đường từ viện phía đông sang. Trong nhà họ Tạ, đi đêm là tội; nhưng ứng tiền có sổ, có vật làm tin, có người chứng thì là việc. Nhà này không sợ sai. Nhà này sợ tiếng.
Lão Phùng cầm bút lên rồi lại đặt xuống, mặt nhăn như miếng vải vắt chưa phơi. “Thế còn cổng?”
“Ông đi với ta. Có quản sự đi cùng thì không ai bảo ta trốn ra ngoài được.” Nàng gài lại khuy áo cổ, giọng vẫn bình, như người đang bàn giá một tấm lụa. “Đi về chừng nửa canh giờ. Chân ông còn tốt chứ?”
Lão già nhìn nàng thêm một lượt nữa, lâu hơn hai lượt trước. Có cái gì đó trong mắt lão đổi chỗ, khẽ như cát xô dưới đáy chén nước.
Lão cúi xuống, và viết.
Ngoài phố, tuyết chưa rơi nhưng không khí đã có vị tuyết, lạnh và sạch, cắt vào mũi như rượu mạnh. Ngõ Đông cách phủ họ Tạ ba dãy nhà. Nhà thầy thuốc họ Ngô ở đầu ngõ, cửa đóng, và trên cánh cửa có dán một mảnh giấy đã nhoè mực.
“Về quê ăn giỗ,” lão Phùng đọc, rồi quay lại, hai tay buông thõng. “Tiểu thư, hay là ta…”
Vân Khanh không nghe hết câu. Trong đầu nàng, một trang khác vừa lật ra: cũng ngõ này, nhưng là chuyện của mấy năm sau, một buổi chiều mưa, có người nói với nàng một câu về ông lang nào đó ở cuối ngõ Đông, ông lang mà cả phố chỉ gọi bằng tên cái cây trước cửa.
“Cuối ngõ,” nàng nói. “Có một nhà, trước cửa trồng cây hoè. Gõ ba tiếng rồi đợi, đừng gọi to.”
Lão Phùng đi trước, nàng theo sau, một tay giữ vạt áo cho khỏi quét bùn, một tay nắm hờ cái hộp gỗ đã nhẹ đi mất đôi vòng. Cây hoè hiện ra ở khúc quanh, đứng trơ trụi giữa đêm, cành vươn lên như mấy ngón tay người già. Lão gõ ba tiếng rồi lùi lại nửa bước, và hai người đứng đợi trong cái im lặng dày đặc của ngõ nhỏ lúc gần sáng, cho tới khi cửa hé ra một khe bằng gang tay và mùi thuốc sao tràn ra, ấm và hơi khét.
Chuyện sau đó nhanh: nàng nói bệnh, người bên trong hỏi lại hai câu đúng vào hai chỗ nàng chưa kịp nói, rồi lặng lẽ bốc thuốc. Nàng trả ba lượng và nhận về một gói giấy dầu còn nóng ở đáy.
Đúng lúc nàng cầm gói thuốc lên, mùi thuốc sao biến mất.
Thay vào chỗ nó là mùi mực nguội, thứ mùi tanh nhạt của nghiên mực để qua đêm không rửa. Rồi một tiếng ù dâng lên trong đầu nàng, trầm và tròn, như chuông đồng gõ ở rất xa, gõ dưới nước.
Nàng đứng sững giữa ngõ, gói giấy dầu còn ấm trong tay như một hòn than vừa gắp khỏi lò.
Có một chỗ trong trí nàng vừa tắt đi. Đầu nàng vẫn sáng, chân nàng vẫn vững, và chính cái sáng rõ ấy mới làm nàng lạnh người. Nàng thử gọi lại cái ý nghĩ vừa dẫn mình tới cuối ngõ, gọi lần nữa, rồi lần nữa, và mỗi lần bàn tay trong đầu nàng lại quờ vào một ngăn kéo lẽ ra phải có đồ. Nàng cố nhớ xem vì sao mình lại biết nhà cuối ngõ có cây hoè. Chỗ ấy trống. Trống nhưng có hình, như vết ố hình vuông trên tường chỗ người ta vừa gỡ một bức tranh treo lâu năm.
“Tiểu thư?” Lão Phùng ngoái lại.
“Đi thôi.” Nàng bước tiếp, gói thuốc nóng trong tay áo, và không nói thêm câu nào suốt dọc đường về.
Thuốc sắc xong lúc gần canh năm. Tạ Tri uống được nửa chén thì mồ hôi vã ra, ướt cả gối, và nhịp thở của nó dài trở lại. Vân Khanh ngồi bên giường, lấy khăn lau trán cho em, tay làm việc mà đầu thì ở chỗ khác.
Nàng đã đổi được một đêm. Nàng biết chính xác mình đã trả bằng cái gì: bằng một đoạn trong tám năm nàng mang về từ bên kia cái chết. Thứ ấy không mọc lại. Rương giữ được bạc, khoá giữ được giấy tờ, còn cái kho kia thì nằm ngoài tầm mọi ổ khoá trong phủ, và trong phủ cũng chẳng ai canh hộ nàng. Nó là cái kho duy nhất nàng có, và đêm nay nàng vừa tiêu đồng đầu tiên mà không được chọn tiêu đồng nào.
Trời vẫn chưa sáng khi nàng về phòng, châm thêm một ngọn đèn nữa, và lấy từ đáy rương ra cuốn sổ bìa xanh mua từ năm ngoái mà chưa viết vào đấy chữ nào.
Nàng mài mực. Tiếng thỏi mực miết trên nghiên nghe khô và đều, như tiếng ai đó đang mài dao ở sân sau.
Rồi nàng chấm bút, và viết dòng đầu tiên:
Những gì ta còn nhớ, tính đến đêm mười bốn tháng Chạp năm Khánh Hoà thứ chín.
Chương sau: Chương 2: Cái giá viết thành chữ